فیلم «قمارباز» ساخته محسن بهاری، با موضوعی متفاوت و کمتر دیدهشده وارد سینمای ایران شده است
«قمارباز» با بازی کوروش تهامی، آرمین رحیمیان و شبنم قربانی تلاش میکند با فاصله گرفتن از کلیشههای رایج سینمای اجتماعی ایران، به قلمرویی کمتر تجربهشده قدم بگذارد: جهان جنگهای نوین، حملات سایبری و امنیت نامرئی. انتخاب چنین سوژهای برای نخستین تجربه بلند یک فیلمساز، جسورانه و درعینحال پر ریسک است؛ ریسکی که خود فیلم، چه در مضمون و چه در اجرا، بهنوعی بازتاب آن است.
«قمارباز» بیش از آنکه یک تریلر متعارف یا فیلم امنیتی کلاسیک باشد، اثری گفتوگومحور و مبتنی بر کشف تدریجی اطلاعات است؛ فیلمی که مخاطب را نه با تعقیب و گریزهای پرهیجان، بلکه با لایهبرداری ذهنی و اطلاعاتی پیش میبرد. این انتخاب فرمی و محتوایی، هم نقطه قوت فیلم است و هم منشأ اصلی ضعفهای آن.
در مرکز روایت «قمارباز»، مسئله یک حمله سایبری قرار دارد؛ حملهای که نهتنها ساختارهای مالی و اطلاعاتی را تهدید میکند، بلکه امنیت روانی جامعه را نیز به خطر میاندازد. فیلم از همان ابتدا روشن میکند که با نوعی «جنگ» طرف هستیم؛ جنگی که نه صدای انفجار دارد و نه میدان نبرد فیزیکی، اما آثار آن میتواند بهمراتب ویرانگرتر باشد.
داستان، مخاطب را وارد فضایی میکند که در آن تصمیمگیریها پشت میزها، در اتاقهای بسته و از خلال گفتوگوهای طولانی گرفته میشود. اینجا قهرمان کلاسیک وجود ندارد؛ بلکه با مجموعهای از شخصیتها مواجهایم که هرکدام بخشی از پازل حقیقت را در اختیار دارند. عنوان فیلم نیز بهدرستی به همین وضعیت اشاره دارد: قمار، نه به معنای سرگرمی، بلکه بهعنوان کنشی پرخطر که نتیجهاش میتواند سرنوشت جمعی را تغییر دهد.
فیلم تلاش میکند نشان دهد که در جهان امروز، مرز میان دوست و دشمن، خطا و حقیقت و حتی واقعیت و جعل تا چه اندازه شکننده شده است. این مضمون، بهویژه در بستر اجتماعی و سیاسی امروز، ظرفیت بالایی برای تبدیل شدن به یک اثر تأملبرانگیز دارد.
مهمترین ویژگی ـ و درعینحال چالش ـ «قمارباز»، ساختار روایی آن است. فیلم بهشدت متکی بر دیالوگ است. اطلاعات کلیدی، گرههای داستانی و حتی تنشهای اصلی، اغلب از طریق گفتوگو منتقل میشوند. این رویکرد باعث شده فیلم در بسیاری از لحظات، بیش از آنکه «نشان دهد»، «بگوید».
چنین ساختاری اگرچه میتواند به عمق مفهومی اثر کمک کند، اما در مدیوم سینما، خطر ایستایی را نیز به همراه دارد. برخی صحنهها بیشازحد طولانیاند و ریتم فیلم را کند میکنند.
در مواردی، مخاطب احساس میکند که فیلم میتوانست با حذف یا فشردهسازی دیالوگها و استفاده خلاقانهتر از تصویر، تأثیرگذاری بیشتری داشته باشد.
بااینحال، باید توجه داشت که این انتخاب آگاهانه است. «قمارباز» عمداً از هیجان سطحی فاصله میگیرد و میخواهد مخاطب را درگیر فرآیند ذهنی شخصیتها کند. این رویکرد، هرچند برای همه تماشاگران جذاب نیست، اما نشاندهنده تلاش فیلمساز برای ارائه روایتی متفاوت است.
ازنظر بصری، فیلم در محدودهای محافظهکارانه حرکت میکند. میزانسنها سادهاند و دوربین اغلب نقش ناظر را ایفا میکند، نه مداخلهگر. این انتخاب، با فضای واقعگرایانه و گفتوگومحور فیلم همخوانی دارد، اما در برخی لحظات باعث میشود فیلم از ظرفیتهای بصری سینما بهطور کامل بهره نبرد.
کارگردانی محسن بهاری، اگرچه نشانههایی از دقت و وسواس دارد، اما هنوز به پختگی کامل نرسیده است. در صحنههایی که میتوانستند با تصویر، سکوت یا حرکت دوربین معنا پیدا کنند، دوباره به دیالوگ پناه برده میشود. این مسئله بهویژه در ژانری که تعلیق و کشف نقش مهمی دارد، محسوس است.
بااینحال، نمیتوان از انسجام کلی فیلم چشمپوشی کرد. «قمارباز» از ابتدا تا انتها لحن خود را حفظ میکند و دچار آشفتگی فرمی نمیشود؛ امتیازی که برای یک فیلم اول، قابل توجه است.
بازیگران فیلم، بهویژه نقشهای اصلی، اجرای قابل قبولی ارائه دادهاند. بازیها کنترلشده و متناسب با فضای سرد و محاسبهگر فیلم است. اغراقهای مرسوم در سینمای درام کمتر دیده میشود و بیشتر شخصیتها با حداقل احساسات بیرونی، اما با تنش درونی پیش میروند.
بااینحال، یکی از ضعفهای فیلمنامه، پرداخت نابرابر شخصیتهاست. برخی کاراکترها بهخوبی معرفی میشوند و نقش روشنی در پیشبرد داستان دارند، اما برخی دیگر بیشتر کارکرد ابزاری پیدا میکنند و فرصت رشد یا تحول نمییابند. این مسئله باعث میشود که در نیمه دوم فیلم، وزن دراماتیک برخی شخصیتها کاهش یابد.
در سطح مضمونی، «قمارباز» فیلمی است درباره اعتماد، ریسک و تصمیمگیری در شرایط بحرانی. فیلم بهخوبی نشان میدهد که در دنیای مدرن، قمار اصلی نه بر سر پول، بلکه بر سر اطلاعات است. هر انتخاب اشتباه، میتواند زنجیرهای از پیامدهای غیرقابلپیشبینی ایجاد کند.
فیلم همچنین به شکلی غیرمستقیم به مسئله اخلاق در جهان فنّاورانه میپردازد: آیا هدف، هر وسیلهای را توجیه میکند؟ مرز میان حفاظت و نقض حریم کجاست؟ این پرسشها در دل روایت حضور دارند، هرچند گاه بهصورت مستقیم مطرح میشوند و فرصت بیشتری برای پرداخت استعاری میطلبند.
«قمارباز» فیلمی است که بیش از آنکه بخواهد تماشاگر را سرگرم کند، قصد دارد او را به فکر وادارد. اثری که با انتخاب سوژهای معاصر و حساس، وارد حوزهای شده که سینمای ایران کمتر به آن پرداخته است. این انتخاب، اگرچه با کاستیهایی در اجرا همراه است، اما نشاندهنده دغدغه و جسارت فیلمساز است.
میتوان «قمارباز» را یک تجربه قابل احترام دانست؛ فیلمی که شاید در فرم به بلوغ کامل نرسیده، اما در اندیشه و جسارت، نویدبخش آیندهای جدیتر برای کارگردانش است. اگر محسن بهاری در آثار بعدی خود بتواند تعادل بهتری میان روایت تصویری و کلامی برقرار کند، بیشک میتواند جایگاه مهمتری در سینمای معاصر ایران به دست آورد.
«قمارباز» یادآوری میکند که در جهان امروز، بزرگترین قمارها نه در کازینوها، بلکه در اتاقهای خاموش و پشت صفحههای مانیتور انجام میشوند؛ جایی که یک تصمیم، میتواند سرنوشت یک جامعه را تغییر دهد.
حمیده وطنی
حمیده وطنی گرگری کارشناس ارشد پژوهش هنر، نویسنده و منتقد سینما، فعالیت پژوهشی خود را با نشریه علمی پژوهشی نگره بهعنوان مدیر داخلی نشریه و فعالیت رسانهای سینمایی را با ماهنامه سینما آغاز کرد مقالات او در نشریات متعددی ازجمله مهر، سینما ویدئو، روزنامه اعتماد ... چاپشده است، او پیشتر دبیر تحریریه نشریه «دایره» بود و هماکنون دبیر تحریریه رسانه رسمی فرهنگی هنری سلیس نیوز و دبیر سرویس سینمایی است.
