گناهکاران تنها داستان نمیگوید، بلکه وجدان تماشاگر را به داوری میکشد؛ فیلمی با روایتی تلخ از گناه و مسئولیت فردی در دل تاریخی آکنده از خشونت و تبعیض، همزمان توجه داوران جوایز و مخاطبان جدی سینما را به خود جلب کرده است.
سالن تاریک میشود و پرده بالا میرود. تصویری از دو برادر در دل مناظری خالی و سرد در جنوب آمریکا شکل میگیرد؛ دو چهره که از نگاهشان میتوان اضطراب و تعلیق اخلاقی را خواند، نهتنها در داستان بلکه در وجدان تماشاگر. این آغاز فیلم گناهکاران است، ساختهای از رایان کوگلر که در فصل جوایز با نامزدیهای متعدد خبرساز شده و لقب بحثبرانگیزترین اثر سینمایی سال را به خود اختصاص داده است.
اما چرا این فیلم چنین واکنشی برانگیخته و چه دارد که داوران جوایز بزرگ را اینگونه به خود مشغول کرده است؟
این یادداشت در پی پاسخ به پرسشهایی است که فراتر از تعریف ساده یک فیلم سینمایی قرار میگیرند. در گناهکاران با جهانی روبهرو هستیم که در آن عدالت و بیعدالتی دیگر مفاهیمی مجرد نیستند؛ این مفاهیم در تن انسانها، در وجدان و در تاریخ تنیده شدهاند.
کارگردانی اثر نشاندهنده نگاهی دقیق و مسئولانه به تجربه انسانی است، نه صرفاً روایت حادثهای رازآلود. رایان کوگلر با انتخاب بستر تاریخی جنوب، نورپردازی کمنور و قابهای نزدیک و تنگ شخصیتها، تماشاگر را از فاصلهگیری ایمن محروم میکند. دوربین در خدمت بیان تاریخی و اخلاقی اثر است، نه صرفاً نمایش اتفاقات و همین انتخاب باعث میشود فیلم نهتنها دیده شود بلکه حس شود و مخاطب در موقعیتی اخلاقی قرار گیرد که ناگزیر است خود را محک بزند.
نقشآفرینی مایکل بیجردن در دو نقش برادران دوقلو، محور اصلی بازیگری فیلم است. او نهتنها تفاوتهای شخصیتی را بهدقت به نمایش میگذارد، بلکه تضاد اخلاقی، اضطراب و احساس مسئولیت را در چهره و رفتار دو شخصیت بازتاب میدهد.
اجرای او عنصری حیاتی است که فیلم را از سطح یک روایت داستانی صرف به تجربهای انسانی ارتقا میدهد. هایلی اشتاینفلد در نقش مری نیز حضوری قدرتمند دارد؛ او نه صرفاً همراه داستان بلکه نماینده وجدان جمعی شخصیتهاست.
بازیهای مکمل دلروی لیندو در نقش دلتا اسلیم، وانمی موساکو و جک اوکانل نیز به وزن و عمق اثر میافزاید. حضور لیندو بهویژه نماد تجربه و خرد تاریخی است و در صحنهای که با شخصیتهای جوان روبهرو میشود، مخاطب را به این پرسش وا میدارد که آیا تجربه و اخلاق میتواند گناه دیگران را خنثی کند یا نه. نکتهای مهم که به فهم دقیقتر فیلم کمک میکند، اهمیت رنگینپوست بودن بازیگران اصلی است.
در دههای که فیلم روایت میشود، تبعیض نژادی و قوانین جداسازی، زندگی مردم رنگینپوست را محدود و تحت نظارت قرار داده بود. بازیگران رنگینپوست در گناهکاران نه صرفاً نقشهایی داستانی، بلکه تجسم تاریخی واقعی مردمی محرومشده و سرکوبشده هستند.
حضور آنها در صحنهها، از خیابانهای خالی گرفته تا تالارهای موسیقی، تصویری ملموس از محدودیت، خشونت و مقاومت اجتماعی ارائه میدهد و به مخاطب یادآوری میکند که گناه و مسئولیت در بستری تاریخی شکلگرفته است.
همچنین این انتخاب به فیلم امکان میدهد قهرمانان داستان را از استانداردهای پیشین سینما بازتعریف کند؛ شخصیتهای اصلی نه قربانیانی منفعلاند و نه نقشهایی فرعی، بلکه عاملان پیشبرنده روایت و حاملان پیام اخلاقی و تاریخی اثر هستند.
این بازنمایی هم به پرسشهای اخلاقی فیلم عمق میبخشد و هم خوانش مخاطب از مفاهیم گناه و عدالت را گستردهتر میکند، زیرا رنگ پوست شخصیتها پرسشی درباره ساختارهای اجتماعی و تاریخی نیز مطرح میکند و تماشاگر را به تأمل درباره مسئولیت جمعی و فردی دعوت میکند.
فیلمنامه گناهکاران اگرچه ساختاری روایی ساده دارد، اما در عمق خود پرسشی اساسی را دنبال میکند: گناه چیست و چه نسبتی با مسئولیت فردی دارد؟ در جهانی که تاریخ و ساختارهای اجتماعی انسانها را بهسوی خطا سوق میدهند، آیا فرد همچنان مسئول است یا تاریخ او را معاف میکند؟
این پرسش نه در قالب شعار، بلکه در بستر تجربه زیسته شخصیتها شکل میگیرد و به چالشی درونی برای تماشاگر تبدیل میشود. صحنهای که یکی از برادران تصمیمی اخلاقی میگیرد و دیگری در سکوت، تماشاگر را رصد میکند، نمونهای روشن از این تعلیق است؛ تعلیقی که بدون اغراقهای دراماتیک، سنگینی مسئولیت را منتقل میکند.
یکی از قویترین لحظات فیلم زمانی است که دلتا اسلیم با رویکردی محافظهکارانه تلاش میکند گناه برادران را پنهان کند، اما نتیجهای معکوس میگیرد. این صحنه با سکوتی سنگین، نور کم و بازی ظریف لیندو، تنش اخلاقی را به اوج میرساند و مخاطب را وادار میکند درباره دخالت در زندگی دیگران و مسئولیت شخصی خود بیندیشد.
در صحنهای دیگر، زمانی که دو برادر در میانه شب در خیابانی خالی قدم میزنند و از کنار مغازهها و آدمهایی کمنور عبور میکنند، روایت تاریخی و اجتماعی فیلم در قالب تصویری ملموس منتقل میشود و نشان میدهد گناه نهتنها فردی بلکه جمعی است و تاریخ در شکلگیری آن نقش دارد.
موسیقی فیلم لایهای دیگر به تجربه حسی اثر میافزاید. خطوط تکرارشونده زهی و سازهای سنتی جنوب، صدای خراشیده تاریخ را بازتاب میدهند. موسیقی نه صرفاً پسزمینه صحنهها، بلکه حامل تجربه تاریخی شخصیتهاست و باعث میشود صحنهها نهتنها دیده شوند بلکه احساس شوند. در صحنهای که برادران وارد تالاری خالی میشوند، موسیقی با ضربانی آرام اما مداوم، سکوت سنگین فضا را همراهی میکند و اضطراب اخلاقی را تشدید میسازد.
اما چرا گناهکاران تا این حد موردتوجه داوران جوایز قرارگرفته است؟ نخست، زمانه؛ فیلم در دورهای عرضهشده که سینما بیش از هر زمان دیگری با پرسشهای هویتی و اخلاقی درگیر است. دوم، پیوند فرم و محتوا؛ فرم اثر در خدمت طرح پرسشهای بزرگتر است و نه صرفاً سرگرمی. سوم، بازیگری برجسته؛ اجرای دوگانه مایکل بی. جردن و حضور تأثیرگذار دلروی لیندو و دیگر بازیگران، قدرت فیلم را در تمام سطوح تثبیت کرده است. چهارم، ادغام ژانر با تاریخ؛ فیلم نه صرفاً اثری ماجراجویانه است و نهتنها روایتی تاریخی، بلکه تلفیقی هوشمندانه از هر دو که جذابیت آن را برای منتقدان و داوران دوچندان کرده است.
بااینهمه، فیلم بینقص نیست. روایت در برخی مقاطع کند میشود و شخصیتهای فرعی فرصت بروز کافی پیدا نمیکنند، اما این موارد بیش از آنکه ضعف باشند، نشانه تلاش فیلم برای ارائه تجربهای پیچیده و چندلایهاند. گناهکاران تماشاگر را وادار میکند از سطح داستان عبور کند و با وجدان خود روبهرو شود، ویژگیای که آثار بزرگ را از آثار معمولی متمایز میکند.
در پایان، شاید مهمترین پرسشی که پس از تماشای فیلم در ذهن باقی میماند این باشد که در زندگی واقعی چگونه با مسئولیت تصمیمهایمان روبهرو میشویم؟ آیا میتوانیم مانند شخصیتهای فیلم با صداقت و شجاعت انتخاب کنیم یا از زیر بار آن شانه خالی میکنیم؟
گناهکاران آینهای بیرحم پیش روی ما میگذارد که نهتنها داستانی سینمایی، بلکه تصویر خود ما را نشان میدهد و وادارمان میکند بپرسیم آیا در وجدان خویش صادق هستیم یا نه. همین ویژگی است که فیلم را نهتنها برای داوران جوایز، بلکه برای مخاطبان جدی سینما به اثری مهم و ماندگار تبدیل میکند.
با توجه به استقبال گسترده منتقدان، قدرت روایت اخلاقی و بازیگری چشمگیر، میتوان پیشبینی کرد که گناهکاران شانس بالایی برای دریافت جوایز بهترین فیلم، بهترین کارگردانی، بهترین بازیگر نقش اصلی مرد برای مایکل بی. جردن و بهترین بازیگر نقش مکمل مرد برای دلروی لیندو دارد.
همچنین احتمال کسب جوایز فیلمنامه و موسیقی متن نیز بسیار بالاست و مجموع این نامزدیها، فیلم را در مسیر تبدیلشدن به یکی از آثار شاخص سال قرار داده است.
ناصر سهرابی
نویسنده، بازیگر و کارشناس سینما. فعالیت در مطبوعات را از سال ۱۳۷۵ با ماهنامه فیلم و هنر... آغاز کرده و مقالات او در نشریات سینما ویدئو، فیلم و سینما، هفت نگاه، سینما تئاتر، فیلم و سینما، همشهری، اعتماد ملی، مردمسالاری و... منتشرشده است.
